Sinds 2 augustus 2026 geldt in heel Europa de transparantieplicht uit Artikel 50 van de EU AI Act. De deadline is een week geleden verstreken — een goed moment om de balans op te maken. Wat moet je nu concreet geregeld hebben, welke eisen gelden nog niet, en wat verandert er voor de modellen die je dagelijks inzet?
Wat er nu geldt
De kern is simpel: elke AI die direct met mensen communiceert, moet zich als AI kenbaar maken. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar de wet is preciezer dan de meeste implementaties tot nu toe. Concreet gelden per 2 augustus de volgende verplichtingen:
Chatbots en voicebots moeten gebruikers bij aanvang van een gesprek informeren dat ze met een AI-systeem te maken hebben — tenzij dat "evident duidelijk is voor een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige persoon." Die uitzondering is kleiner dan ze klinkt: een ingebedde assistent op een zakelijke website valt er doorgaans niet onder.
AI-gegenereerde content — tekst, audio, afbeeldingen en video — moet machine-leesbaar worden gemarkeerd zodat detectie-instrumenten hem kunnen herkennen. Dit geldt voor content die aan het publiek wordt gepubliceerd over zaken van algemeen belang, tenzij redactioneel gecontroleerd en de verantwoordelijkheid bij een persoon ligt.
Emotieherkenning en biometrische categorisering: gebruikers moeten geïnformeerd worden over de werking van het systeem voordat ze ermee interacteren.
Boetes voor overtreding kunnen oplopen tot 15 miljoen euro of 3% van de jaaromzet — afhankelijk van welk bedrag hoger is. De Autoriteit Persoonsgegevens is aangewezen als toezichthouder voor de transparantieverplichtingen in Nederland.
Wat er nog niet geldt
Hier wringt de schoen bij veel compliance-trajecten: de hoog-risico-eisen gelden nog niet. Systemen uit Bijlage III — denk aan AI die wordt ingezet bij werving, kredietbeoordeling of essentiële publieke diensten — hoeven pas per 2 december 2027 aan de zwaardere eisen te voldoen. AI in veiligheidscomponenten van gereguleerde producten heeft tijd tot augustus 2028.
De praktische implicatie: de stap van "we hebben AI-beleid" naar "we voldoen volledig aan de AI Act" is groter dan augustus doet vermoeden. De transparantieplicht is stap één, niet de eindstreep. Op onze veiligheidspagina zie je per model welke privacyaspecten relevant zijn voor Nederlandse organisaties.
Welke modellen raken dit direct?
De verplichting geldt voor aanbieders én gebruikers (deployers) van AI-systemen. Als je als organisatie een chatbot hebt ingericht op basis van bijvoorbeeld Claude of ChatGPT, ben jij als deployer verantwoordelijk voor de openbaarmakingsverplichting — niet alleen Anthropic of OpenAI.
Anthropic bracht op 24 juli 2026 Claude Opus 5 uit, met een contextvenster van één miljoen tokens, adaptief redeneren standaard aan, en dezelfde prijs als zijn voorganger Opus 4.8: 5 dollar per miljoen input-tokens en 25 dollar per miljoen output-tokens. Via de Batch API halveren die tarieven. Voor organisaties die veel met gestructureerde documenten werken, is het lange contextvenster relevant — maar de AI Act-verplichtingen gelden ongeacht welk model je gebruikt.
Drie concrete stappen
Heb je dit nog niet geregeld, dan zijn dit de prioriteiten:
- Maak een AI-inventaris. Welke systemen communiceren direct met medewerkers, klanten of burgers? Elke chatbot, voicebot of ingebedde assistent valt onder de transparantieplicht.
- Voeg een opening disclosure toe. De mededeling moet proactief zijn — niet verstopt in de algemene voorwaarden. "U spreekt met een AI-assistent" bij aanvang van het gesprek is de minimumstandaard.
- Documenteer de verantwoordelijkheidsketen. Wie is deployer, wie is aanbieder, en wie is intern verantwoordelijk? Dat vastleggen is ook de basis voor de zwaardere eisen die in 2027 en 2028 volgen.
Voor branches als zorg, financiële dienstverlening en juridische dienstverlening is de stap naar volledige AI Act-compliance groter, omdat daar ook de hoog-risico-classificaties waarschijnlijk van toepassing zijn op de systemen die ze al draaien.
Bronnen: De Saak — AI Act vanaf augustus 2026, Primelaw — transparantieplicht en uitstel, Lucas IT — nieuwe fase AI Act, Coursiv — Claude Opus 5